no-img
حراج فایل

نماز در فرهنگ و ادبیات ایران | حراج فایل


حراج فایل
اطلاعیه های سایت

ادامه مطلب

DOC
نماز در فرهنگ و ادبیات ایران
doc
شهریور ۵, ۱۳۹۵
حجم فایل:40کیلوبایت
2900 تومان
19 صفحه
2900 تومان – خرید

نماز در فرهنگ و ادبیات ایران


مقدمه :
نماز در لغت، پرستش و خدمتکاری و نیاز است (غیاث‌اللغات) و بندگی اطاعت و ادای طاعت و سجود و پرستش و خدمتکاری و فرمانبرداری و عبادت، مخصوص و واجب مسلمانان که پنج‌بار در شبانه‌روز ادا کنند و آن‌را به عربی «صلات» گویند. (برهان قاطع).
نماز یا صلات، در لغت، سرفرود آوردن برای تعظیم و سجده است و در اصطلاح، عبادت مخصوص مسلمانان که به‌طور وجوب و مستحبی ادا کنند، و در عرفان، «توجه باطن است الی‌الله و ملازمت در حضور و اقبال به‌سوی حق و اعراض از ماسوی‌الله ودوام مکاشفت با حق و مقام راز و نیاز»(سجادی،۱۳۸۱:ص۷۷۱).
«نماز را ظاهری و کالبد است و وی را حقیقی و سری است که آن روح نماز است.اصل و روح آن خشوع .حاضر بودن دل است»(غزالی،۱۳۷۵:ص۴۷).
نماز،ستون مسلمانی و پیشرو عبادت‌هاست.برای نماز، ظاهری و باطنی قایل شده‌اند؛ و چنان‌که ظاهر را آدابی است، باطن هم شرایطی دارد که عدم رعایت هریک موجب نقصان و حتی بطلان می‌گردد و درصورت مراعات آداب باطنی ازجمله توجه و حضور خداوند در قلب برای رسیدن به مقام قرب، محافظت عبادات خویش از وسوسه های شیطانی و هواجس نفسانی،خشوع و اظهار نیاز در برابر حق،نماز مورد قبول خداوند واقع می شود.
نماز مهمترین عبادتی است که در اسلام به آن توجه شده است و برپاداشتن آن در فرهنگ و ادبیات سرزمین ما نیز اهمیت والایی دارد.
عرفان از جهتی برداشتی عمیقتر و دقیقتر از حقایق، تعالیم و معارف دینی است. از این دیدگاه، عارفان، مؤمنانی هستند که می‌کوشند در فهم معانی و مفاهیم متون دینی از پوسته، سطح و صورت درگذرند و به باطن و ژرفای آن، که به گمان آنان در حکم مغز و حقیقت آن است، برسند.
فرهنگ و ادبیات ایران، از این برداشتها و استنباطها، سرشار است. با مراجعه به متون منظوم و منثور، می‌توان طرز تلقی خاص عارفان را از تعالیم و حقایق دینی ملاحظه، و با آن آشنایی حاصل کرد.
علاوه بر نکته‌ها و لطایفی که در این استنباط ها هست، آنچه در رویارویی با این تفسیرهای عرفانی، خواننده را سخت تحت تأثیر قرار می‌دهد، شور و حالی است که در لحن و بیان آنها موج می‌زند و همین امر صبغه تعلیمی آنها را شدیدتر و آنها را از سوی خواننده پذیرفتنی‌تر و با طبیعت و فطرت انسانی سازگارتر می‌کند.در دیدگاه عارفان ازجمله مولوی، نماز سفری معنوی و دایمی است که باید با حضور قلب همراه باشد که «لاصلوة تم الا بالحضور» و حاصل آن مکاشفات ربانی است و برای هرکدام از اعمال و آداب و ارکان آن رمز و رازی وجود دارد که همه موجب کمال انسان می‌گردد.
از همان آیات آغازین قران کریم در سوره بقره ،به اقامه نماز و این که از نشانه های متقین می باشد اشاره شده است؛«الذین یؤمنون بالغیب و یقیمون الصلوة»؛و پس از آن نیز در سراسر قران به پرپایی آن تأکید شده است.
در اهمیت نماز،الفاظ گهربار فراوان نیز از پیامبر و سیره ایشان وجود دارد که عارفان و مسلمانان فرهنگ و ادب ایران در آثار خویش،با استناد به همین آیات و احادیث درآداب نماز و ارزش آن در سلوک،تفسیر های گوناگونی ارائه کرده اند.در برخی از این تفاسیر به صبغه عرفانی آن تأکید بیشتری شده است.از آن جمله: رسول گفت:«مثل این پنج نماز همچون جوی آب روشن است که بر در سرای کسی می رود و هر روز پنج بار خویشتن را بدان آب بشوید؛ممکن است که بر روی هیچ شوخی بماند؟گفتند:نه یا رسول الله.گفت:این پنج نماز گناه را آن چنان برد که آب شوخ را»(غزالی،۱۳۷۵:ص۱۵۹).
نقل ماجرا های اغراق آمیز از استغراق بزرگان تصوف در عالم نماز و کشف و شهود،از دیگر موضوعاتی است که در کتب صوفیه به جهت تشویق سالکان وجود دارد.«یکی گفت:من از پس ذالنون نماز می کردم.چون ابتدای تکبیر کرد و و گفت:الله اکبر بیفتاد؛چون جسدی که اندر او حس نباشد.و جنید-رضی الله عنه-چون پیر شد هیچ ورد از اوراد جوانی ضایع نکرد.وی را گفتند:ایهاالشیخ،ضعیف گشتی،بعضی از نوافل دست بدار.گفت:این چیز هایی است که که اندر بدایت هر چه یافته ام بدین یافته ام بعد از قضای خدای ،محال باشد که دست از این بدارم اندر نهایت( هجویری،۴۴۳:۱۳۸۷-۴۴۴).
نقل است که رابعه عدویه شبی در صومعه نماز می کرد.در خواب شد.از غایت شوق و استغراق،نیی در چشم او شد،چنان که او را خبر نبود از غایت خشوع»(عطار،۱۳۸۲:ص۷۷).
بدین گونه در سایر کتب عرفانی نیز درباره اهمیت نماز،فصولی پرداخته شده است تا سالکان در ادای آن غفلت نورزند،و در برپایی آن مداومت ورزند.
جلال الدین محمد بلخی نیز از گروه این صوفیان برکنار نیست.او در کتاب مثنوی معنوی که دستورنامه سلوک است،به ذکر ابعاد گوناگون نماز که یکی از اعمال شرعی می باشد اهتمام ورزیده است.«در نظر او،حقیقت که والاترین مرتبه ادراک و سرمنزل سلوک است چیزی جز بطن و مغز اعمال شرعی نیست.اعمال شرعی چون علم کیمیاست که انجام دادن آن ها مس وجود انسان را به زر که رسیدن به حقیقت است تبدیل می‌کند»(زمانی،۱۳۸۵:ج۵،۱۴).
بررسی اندیشه های عارفانه مولانا درباره نماز از یک سو نشان دهنده میزان توجه او به این عبادت الهی است و از سوی دیگر می توان با یاری از ذهن پویای مولانا به زوایای پنهانی از نماز دست یافت که حاصل تجربه های عرفانی و مشهودات اوست.نماز خواندن در اندیشه مولانا تا بدان اندازه اهمیت دارد که بی نمازی در مثنوی معنوی،کنایه از آلودگی است:
«صیقلی را بسته ای،ای بی نماز وان هوا را کرده ای دو دست باز»
(مولانا،۱۳۸۷:ج۴،ص۲۴۷۶)
چکیده :
از آنجا که در ادبیات و فرهنگ این مرزوبوم، عرفان و تصوف اسلامی بیشترین گستره و حجم را به خود اختصاص داده، بررسی و تحلیل همه‌جانبه آن، از در بایست هایی است که بر دوش پژوهندگان و ادبای ماست. در این راستا تحلیل مبانی قرآنی و عرفانی نماز در فرهنگ و ادبیات پارسی، مسئله‌ای است که نگارنده در این جستار بدان پرداخته است. مقاله حاضر به بحث درباره مصادیق گوناگون نماز، مقدمات قبولی آن، همراه با ذکر نمونه‌ها و شواهد مستند و متناسب پرداخته است.



ads

درباره نویسنده

HarajiFile 120 نوشته در حراج فایل دارد . مشاهده تمام نوشته های

مطالب مرتبط


دیدگاه ها


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *